Thêm Đường Vào Cà Phê Có Xóa Sạch Lợi Ích Giữ Cân? Kết Quả Từ 3 Cohort Lớn Của Mỹ

1. Câu Hỏi Tưởng Đơn Giản: Cà Phê Có Giúp Giữ Cân Không?

Cà phê từ lâu đã được gắn với nhiều lợi ích sức khỏe, và một số nghiên cứu trước đây cho rằng cả cà phê có caffeine lẫn cà phê decaf đều có thể làm chậm đà tăng cân dài hạn. Nhưng trong đời thường, ít ai uống cà phê đen hoàn toàn: người ta thêm đường, kem hoặc bột kem pha cà phê. Vậy lợi ích (nếu có) của cà phê có còn nguyên khi bạn thêm đường hay không? Và kem hay bột kem thì sao? Đó là câu hỏi mà nghiên cứu của nhóm tác giả Henn và cộng sự (đăng năm 2023) muốn trả lời một cách dứt khoát.

Thay vì chỉ so sánh người uống nhiều cà phê với người uống ít cà phê tại một thời điểm, nghiên cứu này dùng cách tiếp cận "thay đổi theo thay đổi": xem trong mỗi khoảng 4 năm, khi một người tăng hoặc giảm lượng cà phê, đường, kem hay bột kem, thì cân nặng của họ thay đổi ra sao trong cùng khoảng thời gian đó. Cách làm này mạnh hơn vì mỗi người được so sánh với chính mình theo thời gian, giúp loại bỏ nhiều yếu tố gây nhiễu cố định.

2. Ba Cohort Khổng Lồ, Theo Dõi Tới Hơn 20 Năm

Nghiên cứu dùng dữ liệu từ ba cohort tiền cứu lớn của Mỹ: Nurses' Health Study (bắt đầu năm 1976 với 121.700 nữ y tá), Nurses' Health Study II (bắt đầu năm 1989 với 116.429 nữ y tá trẻ hơn) và Health Professionals Follow-up Study (bắt đầu năm 1986 với 51.529 nam giới làm nghề y). Sau khi loại trừ những người có bệnh nền, tuổi từ 65 trở lên, chỉ số BMI quá thấp hoặc quá cao và các trường hợp thiếu dữ liệu, mẫu phân tích cuối cùng còn **48.891 phụ nữ ở NHS, 83.464 phụ nữ ở NHS II và 22.863 nam giới ở HPFS** — tổng cộng hơn 155.000 người.

Người tham gia điền bảng hỏi tần suất ăn uống hơn 130 món, mỗi 4 năm một lần, trong đó có cà phê có caffeine và cà phê decaf (khẩu phần chuẩn là 1 tách 8 ounce), kem (1 thìa canh) và bột kem không sữa (1 thìa canh), cùng số thìa đường họ thêm vào đồ uống và thức ăn mỗi ngày. Cân nặng được tự báo cáo mỗi 2 năm; trong một mẫu kiểm chứng, cân nặng tự báo cáo tương quan rất cao với cân nặng do nhân viên đo (hệ số Spearman 0,96), dù trung bình thấp hơn khoảng 1,5 kg. Các mô hình đã điều chỉnh cho nhiều yếu tố cùng lúc: tuổi, BMI, giấc ngủ, hoạt động thể chất, hút thuốc, rượu, chất lượng chế độ ăn tổng thể và thay đổi tổng năng lượng nạp vào.

3. Kết Quả Chính: Cà Phê Không Đường Giúp Ít Tăng Cân Hơn, Đường Thì Ngược Lại

Sau khi điều chỉnh đa biến, mỗi ngày tăng thêm 1 tách cà phê có caffeine không đường gắn với **giảm tăng cân 0,12 kg trong 4 năm** (khoảng tin cậy 95%: từ -0,18 đến -0,05 kg). Con số tương tự với cà phê decaf không đường cũng là **giảm tăng cân 0,12 kg trong 4 năm** (khoảng tin cậy 95%: từ -0,16 đến -0,08 kg). Việc cả hai loại cà phê đều cho kết quả giống nhau là một gợi ý quan trọng: lợi ích này không chỉ đến từ caffeine.

Ngược lại, mỗi ngày thêm **1 thìa đường** gắn với **tăng cân thêm 0,09 kg trong 4 năm** (khoảng tin cậy 95%: từ 0,07 đến 0,12 kg). Đặt hai con số cạnh nhau, bạn sẽ thấy ngay vấn đề: lợi ích 0,12 kg từ một tách cà phê không đường gần như bị xóa sạch chỉ bởi hơn một thìa đường thêm vào. Các tác giả kết luận thẳng thắn rằng **việc thêm đường vào cà phê đã đối trọng với lợi ích tiềm năng của cà phê trong quản lý cân nặng**.

Trong khi đó, thói quen thêm kem hoặc bột kem không sữa **không liên hệ đáng kể với thay đổi cân nặng**. Đây là kết quả có phần bất ngờ, vì kem và bột kem cũng chứa năng lượng và chất béo. Các tác giả lưu ý rằng bảng hỏi không ghi nhận chính xác từng sản phẩm bột kem cụ thể mà người tham gia dùng — mà thành phần của các sản phẩm này rất khác nhau, có loại chứa chất tạo ngọt gốc glucose và chất béo — nên kết quả về bột kem chưa thể kết luận cho từng sản phẩm riêng lẻ.

4. Ai Được Lợi Nhiều Nhất? Người Trẻ Và Người Thừa Cân

Khi phân tích theo nhóm, mối liên hệ giữa thay đổi lượng cà phê hoặc đường với thay đổi cân nặng **mạnh hơn ở người thừa cân và béo phì so với người có cân nặng khỏe mạnh**, và cũng mạnh hơn ở nhóm từ 50 tuổi trở xuống so với nhóm trên 50 tuổi. Kiểm định tương tác cho thấy hiệu ứng điều chỉnh bởi tình trạng thừa cân, béo phì đạt ý nghĩa thống kê với cả cà phê có caffeine, cà phê decaf và đường; còn với tuổi, chỉ tương tác với cà phê có caffeine đạt ý nghĩa thống kê.

Dù mức thay đổi 0,12 kg trong 4 năm nghe có vẻ nhỏ ở cấp độ cá nhân, các tác giả nhấn mạnh rằng ở quy mô dân số, những con số nhỏ này vẫn có **ý nghĩa sức khỏe cộng đồng quan trọng**.

Một phân tích khác cũng đáng chú ý: mỗi ngày tăng thêm 100 mg caffeine gắn với giảm tăng cân 0,08 kg trong 4 năm, tương tự kết quả của cà phê có caffeine. Tuy nhiên, vì cà phê là nguồn caffeine chiếm ưu thế tuyệt đối trong các cohort này (hệ số tương quan trên 0,9), nghiên cứu không thể tách riêng vai trò của caffeine từ các nguồn khác như nước tăng lực.

5. Uống Cà Phê Có "Đốt" Được Lượng Đường Vừa Thêm Vào Không?

Một giả thuyết thú vị đã được đặt ra trước nghiên cứu: caffeine kích thích hệ thần kinh giao cảm và tăng tiêu hao năng lượng, vậy liệu uống cà phê cùng lúc với đường có giúp cơ thể đốt nhanh hơn lượng calo từ thìa đường đó hay không? Kết quả trả lời là **không**. Cả cà phê có caffeine lẫn cà phê decaf đều không làm thay đổi mối liên hệ giữa việc tăng đường thêm vào và tăng cân, và caffeine cũng vậy. Nói cách khác, đường và cà phê ảnh hưởng tới cân nặng một cách độc lập với nhau: cà phê kéo cân xuống một chút, đường đẩy cân lên một chút, và chúng không triệt tiêu lẫn nhau theo cơ chế sinh học nào đặc biệt — chúng chỉ cộng trừ số học với nhau.

Các tác giả cho rằng kết quả này đặt dấu hỏi về cách quảng cáo nhấn mạnh quá mức tác dụng đốt calo của các loại nước tăng lực. Họ cũng lưu ý một giới hạn quan trọng: biến số đường trong nghiên cứu là số thìa đường thêm vào **mọi đồ uống và thức ăn nói chung**, chứ không chỉ riêng cà phê, vì bảng hỏi không tách riêng đường thêm vào cà phê. Tuy nhiên, vì nghiên cứu tập trung vào thay đổi thói quen trong bối cảnh uống cà phê, các tác giả cho rằng mối liên hệ này nhiều khả năng cũng áp dụng cho các đồ uống khác, kể cả trà.

Về cơ chế sinh học, các tác giả nhắc tới caffeine — chất làm tăng hoạt động hệ thần kinh giao cảm và tiêu hao năng lượng — và acid chlorogenic, có trong cả cà phê có caffeine lẫn decaf. Chính sự hiện diện của acid chlorogenic ở cả hai loại cà phê có thể lý giải vì sao decaf cũng cho kết quả tương tự cà phê thường.

6. Những Giới Hạn Cần Biết Trước Khi Áp Dụng

Nghiên cứu này mạnh về quy mô và thời gian theo dõi, nhưng vẫn có những giới hạn mà người đọc nên biết. Thứ nhất, các cohort chủ yếu gồm **chuyên gia y tế người Mỹ da trắng**, nên kết quả có thể không khái quát được cho mọi nhóm dân số khác. Thứ hai, nghiên cứu không có thông tin về chất tạo ngọt nhân tạo thêm vào cà phê, và không ghi nhận các loại cà phê thương mại pha sẵn chứa nhiều đường — mà các tác giả cảnh báo rằng những loại đồ uống này có thể gây hại cho cân nặng còn nhiều hơn một thìa đường tự thêm. Thứ ba, sữa thêm vào cà phê không được bảng hỏi ghi nhận riêng, nên không được xét trong nghiên cứu này (dù các phân tích khác trên cùng cohort cho thấy tăng lượng sữa không liên hệ với tăng cân dài hạn).

Cuối cùng, đây là nghiên cứu quan sát, dù được thiết kế "thay đổi theo thay đổi" và điều chỉnh nhiều yếu tố, vẫn cần thận trọng khi suy luận nhân quả. Kết quả chính vẫn giữ nguyên qua nhiều phân tích nhạy cảm.

Kết Luận: Muốn Cà Phê Giúp Giữ Cân, Hãy Để Nó Không Đường

Thông điệp của nghiên cứu rất thực tế và dễ áp dụng: **tăng lượng cà phê không đường — dù có caffeine hay decaf — gắn với ít tăng cân hơn trong 4 năm, nhưng chỉ một thìa đường thêm vào mỗi ngày cũng đủ gần như xóa sạch lợi ích đó**. Kem và bột kem thì không cho thấy liên hệ đáng kể với tăng cân trong nghiên cứu này, nhưng đó chưa phải là "giấy phép" dùng thoải mái, vì thành phần từng sản phẩm rất khác nhau và chưa được xét riêng.

Với người đang quan tâm tới cân nặng, thay đổi nhỏ nhất mà hiệu quả nhất có thể không phải là bỏ cà phê, mà là bỏ đường trong cà phê — đặc biệt nếu bạn uống nhiều tách mỗi ngày, hoặc nếu bạn đang thừa cân. Và nếu bạn uống cà phê sữa đá ngọt hay các loại cà phê pha sẵn nhiều đường, hãy nhớ rằng lượng đường trong đồ uống thương mại thường cao hơn nhiều so với một thìa đường tự thêm, nên tác động thực tế có thể còn lớn hơn.

Nguồn: Henn M. và cộng sự, "Changes in Coffee Intake, Added Sugar and Long-Term Weight Gain - Results from Three Large Prospective US Cohort Studies", tạp chí American Journal of Clinical Nutrition, 2023, PMCID: PMC10739774.